Yurtdışına Çalışmak Üzere Götürülen Türk İşçileri Yurtdışı Borçlanması Yap(ma)sın!

Yurtdışına Çalışmak Üzere Götürülen Türk İşçileri Yurtdışı Borçlanması Yap(ma)sın!

Cemil Uzun/ Merkez Müdür Yardımcsı

Tarih :
Yurtdışına

I.GİRİŞ

Ülkemizdeki işverenlerce yurtdışındaki iş yerlerine çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerin sigortalılığı o ülke ile yapılan sözleşme olup olmadığına göre değişmektedir.
Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelere götürülen işçilerin sigortalılıkları ikili anlaşma hükümlerine göre yapılmaktadır. Bu makalemizde ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelere götürülen Türk işçilerin sigortalığını inceleyeceğiz.
II. Sözleşmesiz Ülkelere Çalışmak İçin Götürülen Türk İşçilerin Sigortalılığı
5510 sayılı Kanunun 5. maddesin (g) bendine göre: "Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır. Bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde, 50 nci maddenin ikinci fıkrasındaki Türkiye'de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanır. Bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmaz. Bu bent kapsamında yurt dışındaki işyerlerinde çalışan sigortalıların, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4 (a) kapsamında sigortalılık sayılır."
III. Sözleşmesiz Ülkelere Çalışmak İçin Götürülen Türk İşçilerin İsteğe Bağlı Ödemesi
5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri bu kapsamdaki sigortalılıkları devam ettiği sürece isteğe bağlı sigortalı olabilmektedirler. İsteğe bağlı olmak isteyen Türk işçimizin isteğe bağlı işlemleri işyeri sicil dosyasının işlem gördüğü merkezlerce yapılmaktadır.

İsteğe bağlı sigortalı olmak isteyenler, isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ve sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkeye Türk işverenlerce çalıştırılmak üzere götürüldüklerine ilişkin belge ile kendileri ya da işverenleri tarafından işyerinin bağlı olduğu merkeze müracaat yaparak açılış yaptırabilmektedir. Bunların isteğe bağlı sigortalılıkları yurtdışında çalışmaya başladıkları tarihten itibaren başlatılıp yurtdışındaki çalışmalarının bittiği tarihten itibaren de sona ermektedir. Bu kapsamda yurt dışındaki işyerlerinde çalışan işçilerimizin, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri Kanunun 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılmaktadır.


İsteğe bağlı sigorta primi, 5510 sayılı Kanunun 82. maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından yazılı olarak beyan edilen prime esas aylık kazancın % 32'sidir. Bunun % 20'si malullük yaşlılık ve ölüm sigortası, % 12'si genel sağlık sigortası primidir. Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk isçilerinden isteğe bağlı sigortalı olanlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmadığından bunların prim oranı % 20'dir.

6552 sayılı Kanunun 50 nci maddesi ile değiştirilen Kanunun 82 nci maddesi ile yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için çalıştıran işverenler için prime esas kazancın üst sınırı 01.10.2014 tarihinden itibaren asgari ücretin 3 katı olarak belirlenmiş olup, işverenler sigortalıların kısa vade ve genel sağlık sigortası primlerini bu tutar üzerinden ödemektedir. Ancak, isteğe bağlı sigorta primleri sigortalıların kendileri tarafından ödendiğinden asgari ücretle 7,5 katı arasında beyan ettikleri tutar üzerinden isteğe bağlı sigorta primi ödemeye devam edebilmektedir.
İsteğe bağlı sigorta priminin takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi gerekmektedir. Ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde kendileri veya hak sahipleri tarafından gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmeyen süreler hizmet olarak değerlendirilmeyecektir.

Örnek 1. Ülkemizdeki bir firmanın Rusya'daki inşaat şantiyesinde çalıştırılmak üzere götürülen bir Türk işçimizin kısa vade sigortası olan genel sağlık sigortası 21 koduyla işveren tarafından kuruma ödenmektedir. İşçimizin kendisi ve ülkemizdeki hak sahipleri sağlık hizmetlerinden faydalanmaktadır. Eğer bu işçimiz isteğe bağlı ödemek isterse giriş bildirgesiyle birlikte kuruma başvuru yaparsa yurtdışında çalıştığı sürelerle sınırlı olmak kaydıyla %20 oranında prim ödeyecektir. 2017 aylık asgari ücret 1.777,50TL olup 30 gün karşılığı aylık asgari ödeyeceği prim=1.777,50*%20=355,5TL'dir. İşçimiz eğer talep ederse 7,5 katına kadar prim ödeyebilir.

IV. Sözleşmesiz Ülkelere Çalışmak İçin Götürülen Türk İşçilerin Bu Süreleri Borçlanmaları
Sözleşmesiz ülkeye çalışmak için götürülen Türk işçilerimiz o sürelerde isteğe bağlı ödememiş ise yurtdışında iken ya da yurda döndükten sonra yurtdışında geçen sürelerden diledikleri kadarını 3201 sayılı Yurtdışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Çalışma Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkındaki Kanuna göre borçlanabilmektedir.
Yurtdışı borçlanması yapmak için kuruma yazılı talepte bulunma zorunluluğu vardır. Kişinin yurtdışı borçlanmasına başvurduğu andaki son statüsü ne ise yurtdışı borçlanması da o statüde yapılmaktadır.
5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında çalışılan yurtdışı sürelerinin 3201 sayılı Kanuna göre borçlandırılmasında, belge türü "21" olan Aylık Prim ve Hizmet Belgeleriyle daha önce Kuruma bildirilen hizmetlere ait bilgisayar kayıtlarının çıktısı esas alınarak ayrıca bir belgeye gerek kalmadan borçlanmaları yapılmaktadır.
4(a) ve 4(b) kapsamındaki sigortalılar ile 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa 4(c) kapsamında sigortalı sayılanların 3201 sayılı Kanun uyarınca hesaplanacak yurtdışı borçlanma tutarı, başvuru tarihinde geçerli olan günlük prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında kalmak kaydıyla başvuru sahibince seçilen kazancın % 32'sinin borçlanmak istenilen gün sayısı ile çarpımı sonucunda bulunmaktadır. Formül ile ifade edersek;
Borçlanma Tutarı = Seçilen Bir Günlük Prime Esas Kazanç x Borçlanma Gün Sayısı x % 32 olacaktır.
3201 sayılı Kanuna göre tahakkuk ettirilen yurtdışı borçlanma tutarı, borç tutarının kendisine tebliğ tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödenmesi gerekmektedir.
Örnek 2. Ülkemizdeki bir firmanın Rusya'daki inşaat şantiyesinde çalıştırılmak üzere götürülen bir Türk işçimiz Rusya'da 01.01.2010-30.06.2010 tarihleri arasında 6 ay çalışmıştır. Bu tarihler arasında isteğe bağlı ödemeyen işçimiz bu çalışmaları asgariden borçlanmak için 05.01.2016 tarihinde borçlanma dilekçesi vermiştir. 6 aylık çalışmanın borçlanma maliyeti=180*17,568(günlük asgari kazanç)=3162,24TL'dir. Borcun kişiye tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde borçlanma geçersiz sayılmaktadır.
V. Yurtdışındaki Süreleri İsteğe Bağlı Ödemekle Yurtdışı Borçlanması Olarak Ödemenin Getirdiği Avantajlar/Dezavantajlar
Sözleşmesiz ülkelere çalışmak için götürülen Türk işçileri o ülkede geçen süreleri isteğe bağlı olarak ödeyebilmekte isterlerse de daha sonra yurtdışı borçlanması kapsamında borçlanabilmektedirler.
İsteğe bağlı kapsamında öderlerse ödeyecekleri günlük kazanç hesaplanırken %12'lik Genel sağlık sigortası primini işveren ödediği için işçimiz sadece %20 prim ödeyecektir. Ödemeyi bir sonraki aydan başlamak üzere düzenli aylar halinde ödeyecektir.
İşçimiz aynı süreleri isteğe bağlı olarak ödemezse yurtdışı borçlanması kapsamında ödemek isterse de günlük kazanç hesabı %32 prim oranı üzerinden hesaplanmaktadır. Yani işçimiz isteğe bağlı ödemek yerine yurtdışı borçlanması yapacak olursa %12 daha fazla prim ödeyecektir. Bu da işçimiz açısından dezavantajdır.
30 Gün için işçinin ödeyeceği asgari isteğe bağlı prim tutarı : 329,40TL
30 Gün için işçinin ödeyeceği yurtdışı borçlanma tutarı : 527,04TL
30 gün için işçimiz isteğe bağlı yerine yurtdışı borçlanması yaparsa 197,64 TL daha fazla ödeme yapacaktır.
2014/22 sayılı genelge gereği bir kişi 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce işe girmiş ve yurtdışı borçlanması yapmadan emekli olmuş ise bu kişiler yurtdışında çalışmaları veya sosyal yardım almaları halinde ülkemizdeki emekli aylıkları kesilmemektedir. Fakat bu kişiler yurtdışı borçlanması yaparak emekli olmuşlar ise yurtdışında yabancı bir firmada çalışmaları veya sosyal yardım almaları durumunda ülkemizdeki aylıkları kesilmektedir. Her ne kadar ülkemizdeki bir firma tarafından sözleşmesiz ülkeye götürülen Türk işçilerimiz emekli olduktan sonra destek primine tabi çalışmaya devam edebiliyor olsa bile bu işçilerimiz yabancı bir firmayla çalışmak isterse ülkemizdeki aylığı durduktan sonra yurtdışında çalışabilecektir. Ama işçimiz yurtdışı borçlanması yapmayıp o süreleri isteğe bağlı olarak ödemiş olursa ilk işe girişi 01.10.2008 öncesi olmak şartıyla ülkemizdeki aylığı durmadan yurtdışında çalışabilmekte sosyal yardım alabilmektedir.
VI. SONUÇ
Yurtdışına sözleşmesiz ülkeye çalıştırılmak için gönderilen Türk işçilerimizin yurtdışı borçlanması yerine isteğe bağlı ödemesi daha avantajlıdır. İsteğe bağlı ödeyen işçimiz %32 yerine %20 prim ödeyecektir. Kurumun yurtdışına sözleşmesiz ülkeye çalıştırılmak için götürülen Türk işçilerden yurtdışı borçlanması yaparken %20 yerine %32 oranında prim alması haksızlığa neden olmaktadır. Çünkü bu Türk işçilerin zaten %12 genel sağlık sigortası primi işveren tarafından kuruma ödenmektedir.
Aynı zamanda yurtdışına götürülen Türk işçilerimiz yurtdışındaki çalışma sürelerini isteğe bağlı ödeyerek (5g) ülkemizden emekli olduktan sonra yurtdışında yabancı bir firmada çalışabilmektedirler, ikametgâha dayalı sosyal yardım alabilmektedir.(ilk işe giriş tarihi 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce olanlar için geçerlidir) . Fakat yurtdışı borçlanması yaparak emekli olurlarsa ülkemizdeki aylığı durdurmadan yurtdışında yabancı bir firmada çalışmalarına ve yurtdışında ikametgâha dayalı sosyal yardım almalarına imkân bulunmamaktadır.
Yurtdışına sözleşmesiz ülkeye çalıştırılmak için götürülen Türk işçilerimizin yukarıda açıklamalar neticesinde yurtdışındaki çalışma sürelerini borçlanmak yerine isteğe bağlı olarak ödemelerinin kendilerine daha avantaj sağlayacağı görülmektedir.

Cemil UZUN
Merkez Müdür Yrd.


Kaynak : SGK Rehberi

İlgilinizi Çekebilir