Anasayfa » Medya Haberleri » Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmeleri

Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmeleri

Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmeleri

Yeni teknolojiler, ortaya çıkan yeni yönetim anlayışları, küreselleşme olgusu ve artan rekabet ortamıyla beraber başlayan esneklik tartışmaları esnek çalışma biçimlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur

Tarih :
Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmeleri

I-GİRİŞ

Yeni teknolojiler, ortaya çıkan yeni yönetim anlayışları, küreselleşme olgusu ve artan rekabet ortamıyla beraber başlayan esneklik tartışmaları esnek çalışma biçimlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Öğretide atipik istihdam olarak da adlandırılan esnek çalışma, bugüne kadar sürekli artış göstermiştir. Atipik istihdam olarak da; kısmi çalışma, belirli süreli çalışma, evde çalışma, çağrı üzerine çalışma, başka işte çalışma ve iş paylaşımı gibi çalışma şekillerini söyleyebiliriz.[1] Ülkemizde de bu saydığımız çalışma şekilleri, 2003 yılına kadar yasal bir zemine oturmadan uygulanmakta iken, 2003 yılında 4857 sayılı İş Kanununun yürürlüğe girmesiyle beraber işverenin eşit işlem borcu kapsamında yasal bir zemine kavuşmuştur. Bu incelememizde, kısmi süreli iş sözleşmesi ve türlerinden, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan bir işçiye uygulanacak olan iş mevzuatı ve ilgili mevzuatlarla ilgili hükümlerden bilgi vermeye çalışacağız.

II- KLASİK KISMİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİ

Esnek istihdam türleri içinde en eskisi ve en iyi bilineni kısmi süreli çalışmadır. Kısmi süreli çalışma Türk çalışma hayatında ilk defa IV. Beş Yıllık Kalkınma Planında yani 1982 yılı programında resmi politika olarak yer almıştır. Programda, işsizlik sorununun büyümesi ve işsizliğin artması nedeniyle, kısmi çalışmayla ilgili olarak ;“çalışma hayatımızda esneklik sağlanması kısmi süreli ve esnek zamanlı çalışma statülerinin çalışma mevzuatına getirilmesi için gerekli değerlendirmelerin yapılacağından” [2] bahsedilmiştir.

2003 yılında yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu birçok yeniliği berberinde getirmiştir. Bu yeniliklerden biri de iş sözleşmelerinin türleri olmuştur. 4857 sayılı İş Kanunuyla beraber, o zamana kadar yasalarda düzenlenmeyen fakat uygulamada rastlanan iş sözleşmesi türleri yasal dayanak ve tarife kavuşturulmuştur. Bu sözleşmeler arasında da en önemlisi şüphesiz kısmi süreli(part time-günlük hayatta bu şekilde ifade edilse de bire bir Türkçe karşılığı yoktur.) iş sözleşmeleridir.

İş sözleşmeleri, işyerinde sürdürülen haftalık 45 saat ve günlük 7,5 saatlik çalışmaya göre tam süreli olarak yapılabileceği gibi, işyerinde uygulanan çalışma sürelerinin altında kısmi çalışma süresinin içeren şekilde de yapılabilir. Kısmi süreli iş sözleşmesi, örneğin haftanın sadece belirli günlerinde tam gün, haftanın her günü belirli süre, haftanın bir ya da birkaç günü belirli süre yapılabilir.[3] Kısmi süreli iş sözleşmeleri; ev kadınlarına ev işlerine zaman ayırabilme olanağı tanıması açısından, öğrencilere çalışırken öğrenimlerini sürdürmeleri açısından, emeklilere yetersiz emekli aylığı yanında ek gelir sağlaması açısından, uzmanlığa dayalı mesleklere sahip olan avukat, muhasebeci ve işyeri hekimi gibi kişilerin işyerinde sürekli bulunmayı gerektirecek bir durumlarının olmaması nedeniyle tercih edilmektedir.

Kısmi süreli iş sözleşmesi, mevzuatımızda 4857 sayılı İş Kanununun 13. Maddesinde açıklanmıştır. Buna göre “İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir….” denilmektedir. Kanun maddesindeki “önemli ölçüde daha az” ibaresinden ne anlaşılması gerektiği de Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesinde açıklanmıştır. Buna göre kısmi süreli iş “iş yerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.” şeklinde ifade edilmiştir. İş Kanununun 63. Maddesinde de genel bakımdan iş süresinin en çok 45 saat olacağı belirlenmiştir. Buradan yola çıkarak da kısmi süreli çalışmanın sınırının haftalık 30 saat olduğunu söyleyebiliriz. Buna göre haftalık 45 saatlik bir tam süreli çalışma da 2/3 e kadar yani 30 saate kadar(30 saat dahil) yapılan çalışmalar kısmi süreli çalışma olarak değerlendirilmelidir. Haftada 30 saatin üzerinde çalışma yapılması halinde kısmi süreli iş ilişkisinden söz edilemez.[4] 30 saatin üzerindeki çalışmalar tam süreli çalışma olarak değerlendirilmelidir. Başka bir örnek verecek olursak da bir işyerinin haftalık çalışma süresini 42 saat olarak belirlediği bir durumda, 42 saatinin 2/3 üne kadar yani 28 saate kadar(28 saat dahil) yapılan çalışmalar kısmi süreli çalışma olarak değerlendirilecektir.

Kısmi süreli iş sözleşmeleri belirli süreli, belirsiz süreli, sürekli bir iş ve süreksiz bir iş içinde kurulabilir.

İşverenin ekonomik(örneğin ekonomik kriz), teknik vs. nedenlerle normal iş süresinin altında bir çalışmayı işçiye empoze etmesi halinde kısmi süreli çalışma söz konusu olamaz.[5]

Kısmi süreli çalışma üç unsurdan oluşmaktadır. Bunlar; kısmi süreli çalışmanın normal çalışma süresinden az olması, bu çalışmanın düzenli ve sürekli olması ve kısmi süreli çalışmanın gönüllü olarak yapılmasıdır.[6]

III- KISMİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMELERİNİN ÖZEL TÜRLERİ

a-Başka(Yan) İşte Çalışma: İşçi tek bir işverene bağlı olarak kısmi süreli çalışabileceği gibi değişik işverenlerle birden fazla kısmi süreli iş ilişkisine girebilir veya esas işin yanında başka bir işverenin işyerinde ek iş olarak kısmi süreli çalışmada yapabilir. Örneğin, bir işyerinde asıl işini görmek suretiyle çalışan işçi akşamları sinemada yer göstericisi veya bir lokantada garson olarak yan işte çalışabilir. Bunun gibi haftada beş gün azami haftalık yasal iş süresi doldurulmadan çalışan bir işçi, haftanın 6. günü başka bir işyerinde çalışabilir.[7]

Yan iş ilişkisi ancak işçinin asıl iş ilişkisiyle yasal azami çalışma süresini(haftada 45 saat) doldurmadığı oranda mümkün ve geçerlidir.[8]

İş akdiyle işçinin yan iş ilişkisine girmesinin engellenebileceği ileri sürülebilirse de böyle bir sınırlayıcı hüküm olaylarının büyük çoğunluğunda işçinin kişilik haklarını ihlal edeceğinden geçersiz sayılır. Ancak işçinin yeni iş yapması, sadakat borcuna aykırı ise başka işte çalışmaya ilişkin iş akdinin geçersiz sayılması gerekir.[9]

İşçinin aynı anda birden fazla işverenle iş ilişkisi içine girmesi halinde de sağlığının korunması açısından haftalık çalışmasının yasal çalışma sınırı olan 45 saati aşmaması gerekir.

Kısmi süreli iş sözleşmesinin özel bir şekli olduğundan aynı kurallar uygulanır.

b-Çağrı Üzerine Çalışma: 4857 sayılı İş Kanununun yürürlüğe girmesiyle beraber yasal bir zemin kazanan çalışma şekillerinden biri de kısmi süreli çalışmanın diğer bir türü olan çağrı üzerine çalışmadır. İş Kanununun 14. Maddesinde belirtilmiştir.

Çağrı üzerine çalışmalarda sözleşmelerin tarafları önceden belirli bir süre(hafta ,ay, yıl) içinde işçinin toplam ne kadar süre çalışacağını belirler ve işverene belirli bir süre önce bildirmek suretiyle işçiyi istediği zaman işe çağırma olanağı tanırlar.[10]

Kısmi süreli iş sözleşmesinin özel bir şekli olduğundan aynı kurallar uygulanır.

c-İş Paylaşımı: Tam gün çalışan bir işyerinde iş, iki veya daha fazla(genellikle iki) işçi tarafından paylaşılmaktadır. İşi paylaşan işçilerin her biri ile işveren ayrı ayrı iş akdi yapar. İş paylaşımı sözleşmesinde kimin ne zaman çalışacağına işçiler karar verir. Örneğin bir tam günlü işi iki işçi yarımşar günde, biri üç, diğeri 5 saat veya haftada üçer gün, biri iki, diğeri dört gün ya da üç işçi günde ikişer buçuk saat çalışmak suretiyle paylaşabilirler.[11]

İş mevzuatımızda iş paylaşımı konusunda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.[12] Bununla beraber İş Kanununun emredici hükümlerine uygun olmak kaydıyla tarafların aralarında bu sözleşmeyi yapmalarına bir engel de yoktur. Bununla ilgili açıklamalar İş Kanununun gerekçesinde bahsedilmektedir.

B- Kısmi Süreli İş Sözleşmelerinin Yararları ve Sakıncaları

-Yararları:

1- İstihdamın sağlanması ve işsizliğin önlenmesi,

2- Uzun süreli çalışmanın işgücü verimliliği üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırması ve işgücü verimliliğinde artış sağlaması,

3- Fazla çalışmaları azaltarak işgücü ve imalat maliyetlerini düşürmesi,

4- İşçilerin kendi ayarladıkları zamanlarda çalışmaları ve işe devamsızlık ve geç kalma gibi durumların ortadan kalkması.[13]

-Sakıncaları:

1- Kısmi süreli çalışan işçilerin işyerinde çalışan diğer işçilerle iletişimde zorluk çekmesi,

2-İşçi alacaklarının kanunumuzda eksik belirlenmesi sonucu işverenle işçi arasında uyumsuzların yaşanması.[14]

III- KISMİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMELERİYLE ÇALIŞANLARDA UYGULANACAK KURALLAR:

-İşverenin Eşit Davranma Borcu:

4857 sayılı İş Kanunu Kısmi Süreli İş Akdiyle çalışanları korumak amacıyla aynı belirli süreli iş sözleşmelerinde çalışanlarda olduğu gibi bu sözleşmeyle çalışanlara da farklı işlem yapma yasağı getirmiştir.[15]

İş Kanununun 5. maddesinin 2. fıkrasında; “İşveren esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli çalışan işçiye farklı bir işlem yapamaz.” denilmektedir. Aynı yasanın 13. maddesinin 2. fıkrasında da; “Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı farklı bir işleme tabi tutulamaz.” denilmektedir.

-Parasal Durumların Orantılanması:

Kısmi süreli iş ilişkisinde işçinin ücreti ve diğer parasal hakları tam süreli emsal işçinin çalışma süresi ve ücretine oranlanmak suretiyle belirlenmelidir.[16] Bu hesaplama yapılırken de bölünebilir haklarda yıl bazında hesaplanıp orantılanmalıdır. Örneğin, her yıl verilecek yakacak yardımından işçi çalıştığı süreyle orantılı olarak yararlanacaktır. Haftalık tam süreli çalışmanın 42 saat olduğu bir işyerinde çalışan bir işçiye 300 lira yakacak yardımı ödeniyorsa, aynı işyerinde haftada 14 saatlik bir kısmi süreli çalışma yapan bir işçiye de aynı yakacak yardımı 100 lira olarak ödenecektir.

A-Hafta Tatilinde: 4857 sayılı İş Kanununun 46. maddesinde hafta tatiliyle ilgili olarak; “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.” denilmektedir. Ancak kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler yönünden bu konuya ilişkin olarak mevzuatımızda doğrudan bir düzenleme öngörülmüş değildir. Konuyla ilgili olarak Yargıtay’ın 2009 yılındaki kararında, 4857 sayılı İş Kanununun uygulandığı dönemde kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan bir işçinin haftalık çalışma süresinin 45 saati bulmayacağı için, hafta tatiline hak kazanamayacağından bahsetmektedir.[17] 4857 sayılı İş Kanununun 13. maddesinin gerekçesinde de kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan bir işçi, işyerinde haftanın iki iş günü iş görmeyi üstlendiğinde bu çalışma düzeni itibariyle hafta tatili ücretine hak kazanamayacağından bahsetmektedir. Yukarıda bahsedilen ifadeyi destekler nitelikteki öğretideki bir görüşe göre de, İş Kanununun 46. maddesinde hafta tatili ücretine hak kazanmada çalışılmış günler gibi hesaba katılacak durumların tek tek sayıldığı ancak kısmi süreli çalışmadan bahsedilmediğinden ve İş Kanununun 63. Maddesine uygun olarak ortalama haftalık kırk beş saatlik çalışma saatinin de dolmadığından dolayı kısmi süreli çalışanların hafta tatili ücretine hak kazanamayacağı savunulmaktadır. Sonuç itibariyle uygulamada; gerek Yargıtayın görüşü doğrultusunda gerekse öğretideki görüş doğrultusunda kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin hafta tatili ücretine hak kazanamayacağı ağırlık kazanmıştır.

Yargıtayın bu konuyla ilgili olarak 2009 yılında vermiş olduğu kararına kısmen katılmaktayız. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi tek bir işverenin yanında haftada iki, üç gün gibi bir süre çalışırsa İş Kanunun 13. maddesindeki gerekçesinde de belirtildiği gibi hafta tatiline hak kazanamaz. Madde gerekçesinde de salt tek işveren esas alınmıştır. Ancak genelleme yapılarak kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin hafta tatili ücretine hak kazanamayacağı da söylenemez. Kısmi süreli çalışan işçi her zaman tam süreli çalışan işçiden daha az çalışma sürelerine sahip olmayabilir. İşçinin, birden fazla işverenin yanında haftalık 45 saatlik bir çalışmayı dolduracak şekilde çalışması halinde hafta tatili ücretine hak kazanması gerekmektedir. Çünkü birden fazla işyerinde çalışan işçilerde tam süreli çalışan işçilerle aynı bedensel ve ruhsal yorgunluğa sahiptir. Aksi takdirde birden fazla işverenle 45 saati doldurarak çalışan işçiler hiçbir zaman hafta tatili ücretine hak kazanamayacak ve dinlenemeyecek ve bu da gerek 2709 sayılı 1982 Anayasanın 50. maddesindeki Dinlenme Hakkına gerekse de tam süreli çalışan işçi karşısında eşitlik ilkesine aykırı olacaktır. Belirtilen sebeplerden dolayı yapılacak olan bir yasal düzenlemeyle, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin toplam çalışma süreleri göz önünde bulundurularak hafta tatili haklarının düzenlenmesi yerinde olacaktır. Öğretideki bazı görüşlere göre ise kısmi süreli iş sözleşmesiyle haftanın her günü yarım gün çalışan bir işçinin hafta tatili ücretine hak kazanacağı, işçinin bir haftadan daha az çalıştığı durumda(örneğin 15 günde 1 gün çalışma gibi) hafta tatili ücretine hak kazanmayacağıdır.[18]

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin hafta tatili ücretinin hesabında bir hafta içinde çalışılan günlerde elde edilen ücretin altıya bölünmesi suretiyle elde edilen miktar esas alınacak ve işçi, saatlik ücretle çalışıyorsa bir saatlik ücreti asgari ücretin bir saatlik miktarından az olamayacaktır.[19] Örneğin; Ali Bey, Üç farklı işyerinde kısmi süreli iş sözleşmesiyle haftada toplam 45 saatlik bir çalışma yapmaktadır. İşyerindeki çalışma saatleri ve aldıkları ücretler şöyledir: A işyerinde günde 2 ve haftada 12 saat çalışmakta ve A işyerinden haftada toplam 60 lira para almakta, B işyerinde günde 2,5 , haftada 15 saat çalışmakta ve B işyerinden haftada toplam 75 lira para almakta ve C işyerinde günde 3 ve haftada 18 saat çalışmakta ve C işyerinden haftada toplam 90 lira para almaktadır. Ali Bey haftalık çalışma saati olan 45 saati doldurduğu için bu çalışmaları karşılığında hafta tatili ücretine hak kazanacak ve üç işyerinden aldıkları ücretle orantılı hafta tatili ücreti alacaktır. Buna göre A işyerinden 60/6=10 TL, B işyerinden 75/6=12.5 TL ve C işyerinden 90/6=15 TL hafta tatili ücreti alacaktır. Hafta tatilinin aynı güne getirilmesi durumunda da bir karışıklık çıkmayacaktır.

B- Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Günlerinde: Ulusal Bayram ve Genel Tatil nedeniyle çalışamayan kısmi süreli çalışan işçi, çalışamadığı günün ücretini tıpkı tam süreli olarak çalışan işçiler gibi çalışma süresiyle orantılı olarak alacaktır. İşçinin bu günlerde de çalıştırılması durumunda ise, hem çalışması karşılığında hak kazanacağı ücreti hem de o güne ilişkin tatil ücretini alacaktır. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi çalışmadığı bir gün için zaten ücret alamayacaktır. Dolaysıyla söz konusu günün, bir bayram gününe rastlaması başlı başına ücrete hak kazanmak için yeterli olmayacaktır. Burada önemli olan işçinin U.B.G.T. nedeniyle çalışamaması ancak buna rağmen o günkü ücrete hak kazanmasıdır.[20]

C- Yıllık Ücretli İzinde: Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin yıllık ücretli izin hakları tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerle aynıdır. Tam süreli çalışan işçiler karşısında farklı bir işleme tabii tutulamazlar. Yıllık ücretli izne hak kazanabilmeleri için 4857 sayılı İş Kanununun 53. maddesinde belirtilen bir yıllık sürenin tamamlanması gerekmektedir. Kısmi süreli çalışan işçinin çalışılan gün toplamının bir yılı bulması şeklinde bir uygulama kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için uygulanmaz.[21] Aksi durumda bir işçinin yıllık ücretli izne hak kazanması iki-üç yılı bulacaktır. Örneğin; Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan Ahmet Bey’in iş sözleşmesi 01.01.2004-01.01.2006 dönemini kapsadığını ve sözleşmesinde işyerinde haftada bir gün bir saat çalışacağına dair hüküm olduğunu varsayalım. Ahmet Bey, bir yıl boyunca haftanın her hangi bir günü bir saat çalışmış ise Yıllık Ücretli izne hak kazanacaktır. Eğer Ahmet Bey’in bu bir yıllık süredeki bir çalışmama durumu İş Kanunun 55. maddesindeki hallere giriyorsa yine izne hak kazanacaktır.[22] Bu durumda Ahmet Bey yıllık ücretli iznini 14 gün olarak kullanacak ve izin ücreti olarak da iki haftalık çalışmasının karşılığı olan 2 saatlik çalışma ücretini alacaktır.

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin; süreksiz işlerde niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik ve kampanya işlerinde çalışmaları durumunda İş Kanununun Yıllık Ücretli İzinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.

Kısmi süreli çalışan işçilerin birden fazla iş sözleşmesi ile çalışıyor olması halinde her bir işverenle ayrı iş sözleşmesi yapılacak ve yapılan her iş sözleşmesi için ayrı yıllık ücretli izin haklı doğacaktır. Kısmi süreli çalışan işçinin her işverenden aynı anda yıllık ücretli izinde olması ve izin sürelerinin aynı olması halinde sorun yoktur. Fakat bütün izinler farklı zamanlarda kullanılırsa bu durumda, kısmi süreli çalışan işçi bir işvereninden yıllık izin alırken diğer işverenin yanında çalışmasına devam etmek zorunda kalacaktır.[23]

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan bir işçinin izinde çalışma yasağıyla ilgili olarak öğretide 4857 sayılı İş Kanununun 58. Maddesindeki izinde çalışma yasağının tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçileri kapsadığı, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçileri kapsamadığı şeklindedir. Kanaatimizce de yıllık ücretli izinde iken başka bir işyerinde çalışma yasağı tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için geçerlidir. Çünkü bu hükmün uygulanması durumunda işçinin çalışma hayatının ve buna bağlı olarak da ekonomik hayatının kötüleşmesine neden olacaktır.

D- Sosyal Güvenlikte: 01.01.2012 tarihinde yürürlüğe giren Zorunlu Genel Sağlık Sigortasıyla beraber ay içerisinde 30 günden az çalışan ve 5510 sayılı Kanunun 4/a kapsamında(Eski SSK lılar) olan kısmi süreli çalışanların(isteğe bağlı sigorta primi ödeyenler hariç) eksik kalan günlerini 30 güne tamamlaması gerekmektedir. Primlerin ödenmesi ise, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecektir. Aile içindeki gelirin kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az ise genel sağlık sigortası priminin kalan kısmı devlet tarafından ödenmektedir. Eğer geliri asgari ücretin üçte birinden fazla ise genel sağlık sigortası pirimin kalan kısmı sigortalının kendisi tarafından ödenir ve prim ödeme gün sayısı 30 güne tamamlanır.[24]

Bu yeni uygulamanın olumlu tarafı olarak; 01.01.2012 tarihine kadar kısmi süreli çalışanların sağlık hizmetlerinden yararlanmadaki olumsuzlukları 30 günlük primin tamamlanmasıyla ortadan kalkmaktadır.[25] Olumsuz tarafı olarak ise okul harçlığını çıkarmak için kısmi süreli çalışma yapan bir üniversite öğrencisinin aylık priminin tamamlanması için gelir tespiti sonucu prim ödemesi gerekebilmektedir. Bu da kısmi süreli çalışanları kayıt dışılığa itmektedir.[26]

Kısmi süreli çalışan sigortalıların ay içinde çalıştığı toplam sürenin (saat) 7,5 a bölünmesiyle ayda kaç gün sigortalı olacağı hesaplanmaktadır. 7,5 saatin altındaki çalışmalarda 1 güne tamamlanacaktır.[27]

E- Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışmada: Kısmi süreli çalışmalar haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği çalışmalar olduğuna göre, sözleşmeyle belirlenen haftalık çalışma süresini aşan(45 saate kadar) çalışmalar, 4857 sayılı İş Kanununun 41.maddesi gereğince fazla sürelerle çalışma kabul edilecek ve işçinin saat başına düşen ücreti yüzde yirmi beş zamlı olarak ödenecektir.

Haftanın birkaç günü çalışan bir işçi, sözleşmeye göre çalışmaması gereken bir günde çalışırsa bu çalışması fazla sürelerle çalışma olarak kabul edilecektir.

06.04.2004 tarihli İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 8. maddesinin d fıkrasında kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilere fazla sürelerle çalışma yaptırılamayacağı hususu düzenlenmiştir. Her ne kadar böyle bir düzenleme olsa da bu Anayasanın 49. Maddesine ve İş Kanununun 41. Maddesine aykırıdır. Bu nedenle getirilen düzenlemeye itibar edilmemelidir.[28] Kanaatimizce de fazla sürelerle çalışma işçinin onayıyla mümkündür. İşçi fazla sürelerle çalışma yapılıp yapılmayacağına kendi serbest iradesi ile karar verecektir.

F- İhbar Ve Kıdem Tazminatında: Kısmi süreli çalışanlar iş akitlerinin feshinde tam süreli çalışanlara uygulanan kurallara tabidirler. Fesih bildirimiyle ilgili süreleri farklı olamaz. Kıdem tazminatı hesaplamasında da işçinin fiilen çalıştığı sürelerin toplanmasıyla bulunacak sürenin değil, iş akdinin devam süresinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.[29]

Yargıtayda tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiyle kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi arasında ihbar ve kıdem tazminatı hesaplamasında farklı bir işleme tabi tutulmayacağından bahsetmektedir. Yargıtay bir kararında; “ Kısmi çalışma kanunda yer almasına rağmen, kıdemin nasıl belirleneceği, ihbar izin gibi haklardan nasıl yararlanacağını, bu haklarla ilgili hesap şekli yine normatif olarak düzenlenmiş değildir. Konu, yargı kararlarıyla çözüme kavuşturulmaktadır. Buna göre, kısmi çalışma ister haftanın bir veya bazı günleri çalışma şeklinde gerçekleşsin, ister her gün birkaç saat şeklinde olsun, işçinin işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yıl geçince kıdem tazminatı hakkının doğabileceği izne hak kazanacağı dairemizce kabul edilmektedir.( Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 04.06.2001, 2001/6848 E. 2001/9525 K) Hesaplamada esas alınacak ücret ise işçinin kısmi çalışma karşılığı aldığı ücret olmalıdır. İhbar önelinin de iş ilişkisinin kurulduğu tarih ile feshedilmek istendiği tarih arasında geçen süre toplamına göre belirlenmesi gerekir.”( Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 20.11.2008, 2007/31344 E. 2008/31565 K.) denilmektedir.

Karardan da anlaşılacağı üzere kısmi süreli çalışanın işyerinde çalışma şekline göre değil, işe giriş tarihinden itibaren 1 yılın dolup dolmadığına göre bakılarak kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığına karar verilecektir. Konu ihbar tazminatı açısından da benzer şekilde değerlendirilmelidir.[30]

G- Toplu İş Hukuku Ve Sendikalarda: Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler toplu iş hukukuna ilişkin haklardan tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler gibi yararlanırlar. Yani; Sendikaya üye olabilirler, Toplu İş Sözleşmesi kapsamına girebilirler ve Yasal Greve katılabilirler. Ancak kısmi süreli çalışan işçilerin işyerine daha az gitmeleri, toplumdan ve iş çevresinden kopmalarına ve iş arkadaşlarıyla ilişkilerinin ve ortak hareket etmelerinin zayıflamasına neden olmakta bu durumda sendikalaşma oranını düşürmektedir. [31]

H- İşçi Sayılarının Hesaplanmasında:

- İş Güvencesi Açısından: 4857 sayılı İş Kanununun 18. Maddesinde iş güvencesinden bahsedilmektedir. İş güvencesinin koşulları sayılırken de otuz işçi sayısından ve 6 aylık kıdem süresinden bahsedilmektedir.

Otuz işçi sayısının tespitinde işyerinde kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler haftalık çalışma süresine bakılmaksızın, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler gibi hesaplamaya dahil edilecektir.

Altı aylık kıdem süresinin hesaplanmasında ise kısmi süreli çalışan işçinin boşta geçen sürelerinin de dikkate alınarak tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi gibi hesaplamaya alınması gerekmektedir.

-Toplu İşçi Çıkarmadaki İşçi Sayısı Açısından: 4857 sayılı İş Kanununun 29. maddesinde belirtilen işçi sayılarının hesabında kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin de dahil edilmesi gerekmektedir.

-Özürlü İşçi Hesaplamaları Açısından: Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör Mağdurları İstihdamı Hakkında Yönetmeliğe istinaden çıkan Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör Mağdurlarının İstihdamı Hakkındaki Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğin 3. Maddesinde işyerinde kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler varsa bunlar çalışma süreleri dikkate alınarak aylık fiili çalışma saati olan 195 saat üzerinden tam süreli çalışmaya dönüştürülerek, işyerinde tam süreli olarak çalışan işçi sayısına ilave edilecektir. Burada yarıma kadar çıkan sonuçtaki kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha fazla olan kesirler tam dönüştürülür.

Örneğin, bir işyerinde 60 kişi tam süreli iş sözleşmesiyle 4 kişi de kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışmaktadır. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan 4 kişi 5’er saatten ayda 26 gün çalışmaktadır. Buna göre 4x5=20 saat günlük 4 işçinin 5’er saatten çalışmasıdır. Bu rakam aylık çalışma süresi olan 26 günle çarpılır ve aylık tebliğ hükmüne göre 195 ‘e böldüğümüzde 2,6 çıkacaktır. Bu da 3 işçidir. 60 kişiye 3 kişi daha ekleyerek o yıl için belirlenen oranda çalıştırılması gereken özürlü sayısı belirlenmiş olur.[32]

IV- SONUÇ:

Günümüzde ortaya çıkan ekonomik ve teknolojik gelişmelerin çalışma hayatımızdaki en önemli etkisi esnek çalışma modellerinin yaygınlaşması olmuştur. Bu gelişmelere ilişkin olarak da 4857 sayılı İş Kanununda çalışma sürelerinin esnekleştirilmesi yönünde yasal düzenlemeler yer almıştır. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik maddeleriyle de kısmi süreli iş sözleşmesinin tanımı yapılarak; haftalık çalışma süresinin tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçinin çalışma süresine göre önemli ölçüde daha az belirlendiği yani tam süreli çalışmanın üçte ikisine kadar yapılan çalışmaların kısmi süreli çalışma olduğu belirtilmiştir. İş Kanununun 5. maddesi haklı bir neden olmadıkça kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye farklı bir muamele yapılmasını yasaklamıştır.

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye çalıştığı süreyle orantılı olarak ücret ödenmesi gerekmektedir.(4857/13-II) Buna göre kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin, ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti ve izin süreleri tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre orantılı olarak hesaplanmalıdır. Yargıtay’ın kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye, hafta tatili ücretinin haftalık kırk beş saatlik çalışmayı doldurmadığı için ödenmeyeceğiyle ilgili kararı vardır. Ancak bu kararın tek bir işverenle haftanın; iki, üç günü gibi bir süre çalışan işçiler için geçerli olduğu bu yüzden birden fazla işverenle haftalık kırk beş saati dolduracak şekilde çalışma yapan işçiler için geçerli olmayacağı ve işçinin hafta tatili ücretine hak kazanacağı düşüncesindeyiz. Öğretide de bu yönde görüşler vardır.

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin sosyal güvenliğiyle ilgili olarak 01.01.2012 tarihinde yürürlüğe giren zorunlu genel sağlık sigortası kapsamında otuz günden az ödenen prim gün sayılarının otuz güne tamamlanması gerekmektedir. Ayrıca kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, toplu iş hukukuna ilişkin hükümlerden tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler gibi yararlanmakta yani sendikaya üye olabilmekte, toplu İş sözleşmesi kapsamına girebilmekte ve yasal greve katılabilmektedir. İş Kanunundaki iş güvencesi, toplu işçi çıkarma ve özürlü işçi sayılarının belirlenmesindeki işçi sayısına kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerde dahil olmaktadır.

KAYNAKÇA

- Demirci Mehmet, 2012; Kısmi Süreli Çalışanların Genel Sağlık Sigortası, http://bilgilidenetim.com/yazdır.asp?newsid=633 (erişim 30.09.2012)

- Fırat Hüseyin İrfan, 2010; Kısmi Süreli Çalışan İşçilerin, Kıdem, İhbar ve Yıllık İzin Hakları,http://www.alomaliye.com/2010/h_irfan_firat_kismi_sureli_part_time.htm (erişim 07.10.2012 )

- Karaman Mehmet Halis, 2010; Karar İncelemesi, 4857 sayılı İş Kanununun 13. Maddesi, Kısmi Süreli Çalışma, Ayrımcılık Yasağı, Kıdem Tazminatı, Yıllık Ücretli İzin ve Hafta Tatili, http://calismatoplum.org/sayi25/karaman.pdf (erişim 05.10.2012)

- Kurt Resul, 2009; Kısmi Süreli Çalışmada SGK Gün Sayısı, http://yenisafak.com.tr/yazarlar/TahsinSinav/gss-acisindan-kismi-sureli-calisma/31164 (erişim 28.09.2012)

- Mollamahmutoğlu Hamdi - Astarlı Muhittin, 2011; İş Hukuku, Gözden Geçirilmiş Genişletilmiş ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununa İşlenmiş 4. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara

- Sınav Tahsin, 2012; GSS Açısından Kısmi Süreli Çalışma, http://yenisafak.com.tr/yazarlar/TahsinSinav/gss-acisindan-kismi-sureli-calisma/31164(erişim 05.10.2012)

- Süzek Sarper, 2011; İş Hukuku, 7. Baskı(Tıpkı Basım), Beta Yayınevi, İstanbul.

- Temir Arif, 2011; 4857 sayılı İş Kanunu ve İlgili Mevzuatta Yıllık İzinler, Hizmet İçi Eğitim Sunum Notları http://www.isvesosyalguvenlik.com/anasayfa/dosya38.htm(erişim 30.09.2012)

- Temir Arif, 2004; Tam Zamanlı ve Esnek Çalışma Şekillerine Göre Hafta Tatili, Genel Tatil ve Ulusal Bayram Günlerinde Ücrete Hak Kazanma, http://www.alomaliye.com/arif_temir_tam_esnek_cal.htm (erişim 05.10.2012)

- Topcuk Yılmaz, 2007; Kısmi Süreli Çalışma ve Kısmi Süreli Çalışanların Sosyal Güvenliği, http://www.turkhukuksitesi.com/makale_596.htm( erişim 02.10.2012)

- Yorulmaz Çiğdem, 2008; Kısmi Süreli İş Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara

- Y9HD 08.12.2009, 2009/44744, 2009/33940 K.

- Y9HD 13.06.2011, 2011/24124E, 2011/17740K.

[1] Yılmaz Topcuk; “Kısmi Süreli Çalışma ve Kısmi Süreli Çalışanların Sosyal Güvenliği, 2007 http://www.turkhukuksitesi.com/makale_596.htm( erişim 02.10.2012)

[2] Topcuk, a.g.e.

[3] Sarper Süzek; İş Hukuku, 7. Baskı(Tıpkı Basım), Beta Yayınevi, İstanbul.2011,s. 242

[4] Y9HD 13.06.2011, 2011/24124E, 2011/17740K.

[5] Hamdi Mollamahmutoğlu-Muhittin Astarlı; İş Hukuku, Gözden Geçirilmiş Genişletilmiş ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununa İşlenmiş 4. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2011, s.389

[6]Yılmaz Topcuk; “Kısmi Süreli Çalışma ve Kısmi Süreli Çalışanların Sosyal Güvenliği, 2007 http://www.turkhukuksitesi.com/makale_596.htm( erişim 02.10.2012)

[7] Sarper Süzek; İş Hukuku, 7. Baskı(Tıpkı Basım), Beta Yayınevi, İstanbul.2011,s. 247

[8] Süzek, a.g.e. s.247

[9] Süzek, a.g.e. s.248

[10] Süzek,a.g.e. s.248

[11] Süzek, a.g.e. s.250

[12] Süzek, a.g.e. s.251

[13] Çiğdem Yorulmaz, Kısmi Süreli İş Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara,2008, s.48

[14] Yorulmaz, a.g.e. s.49

[15] Süzek, a.g.e. s.244

[16] Y9HD 08.12.2009, 2009/44744, 2009/33940 K.

[17] Y9HD 08.12.2009, 2009/44744, 2009/33940 K.

[18] Çiğdem Yorulmaz, Kısmi Süreli İş Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara,2008, s.87

[19] Arif Temir, 2004, Tam Zamanlı ve Esnek Çalışma Şekillerine Göre Hafta Tatili, Genel Tatil ve Ulusal Bayram Günlerinde Ücrete Hak Kazanma, http://www.alomaliye.com/arif_temir_tam_esnek_cal.htm (erişim 05.10.2012)

[20] Mehmet Halis Karaman, 2010, Karar İncelemesi, 4857 sayılı İş Kanununun 13. Maddesi, Kısmi Süreli Çalışma, Ayrımcılık Yasağı, Kıdem Tazminatı, Yıllık Ücretli İzin ve Hafta Tatili, http://calismatoplum.org/sayi25/karaman.pdf (erişim 05.10.2012)

[21] Arif Temir, 2011, 4857 sayılı İş Kanunu ve İlgili Mevzuatta Yıllık İzinler, Hizmet İçi Eğitim Sunum Notları

[22] Temir, a.g.e. 2011

[23] Temir, a.g.e. 2011

[24] http://www.isvesosyalguvenlik.com/anasayfa/dosya38.htm(erişim 30.09.2012)

[25] Mehmet Demirci, 2012, Kısmi Süreli Çalışanların Genel Sağlık Sigortası, http://bilgilidenetim.com/yazdır.asp?newsid=633 (erişim 30.09.2012)

[26] Tahsin Sınav, 2012, Gss Açısından Kısmi Süreli Çalışma, http://yenisafak.com.tr/yazarlar/TahsinSinav/gss-acisindan-kismi-sureli-calisma/31164 (erişim 05.10.2012)

[27] Resul Kurt, 2009, Kısmi Süreli Çalışmada SGK Gün Sayısı, http://yenisafak.com.tr/yazarlar/TahsinSinav/gss-acisindan-kismi-sureli-calisma/31164 (erişim 28.09.2012)

[28] Sarper Süzek; İş Hukuku, 7. Baskı(Tıpkı Basım), Beta Yayınevi, İstanbul.2011,s. 246

[29] Süzek, a.g.e. s.246

[30] Hüseyin İrfan Fırat, 2010, Kısmi Süreli Çalışan İşçilerin, Kıdem, İhbar ve Yıllık İzin Hakları, http://www.alomaliye.com/2010/h_irfan_firat_kismi_sureli_part_time.htm (erişim 07.10.2012 )

[31] Çiğdem Yorulmaz, Kısmi Süreli İş Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara,2008, s.117

[32] Yorulmaz, a.g.e. s.71

Kaynak : SGK Rehberi
Emeklilikte eksik prime formül
Selvi: Erdoğan kurulacak partileri iki noktadan hedef alacak
Memur zammı için iki sendikadan ortak uyarı!
Akşener'den yeni parti yorumu
İş dünyası şirket borçlarını yapılandıracak yeni kanundan memnun
Gümüşhane Üniversitesi lisansüstü öğrenci alım ilanı
ASO'dan Kurban Bayramı tatilinin uzatılması önerilerine itiraz
Uyarı geldi! Tavukları kesime vermeyin
Dev firma işçileri eylemde!
Bedelli askerlik başvuruları son tarih ne zaman?
10 milyon kişiyi öldürmek istemem
Okullar ne zaman açılacak? Yaz tatili ne zaman bitecek?
Babasını öldürdüğünü emniyeti arayarak itiraf etti
2. el otomobil piyasası en durgun dönemini yaşıyor
Elektrik faturasında yeni dönem!
Otobüs firmalarıyla ilgili flaş haber!
O kamu kurumunda personele bayram öncesi 2.210 TL ödenecek!
Antalya SGK Müd. Engelli İşçi Alım İlanı
Bakan Soylu, kurban vekaletini TDV'ye verdi
Ahmet Davutoğlu ‘pelikan melikan’ diye hiç boşuna ağlamasın!
3 yıl erken emekli olmanız mümkün
TÜBİTAK 5 personel alacak
Faizde büyük indirim bekleniyor
LGS yerleştirme sonuçları açıklandı
O hizmete yüzde 50 zam geldi...
Bakan Çavuşoğlu'ndan S-400 açıklaması
Türkiye Seyahat Acentaları Birliği ve Biletix'e soruşturma
Kurbanlık alırken nelere dikkat edilmeli?
MGM'de cıva sızıntısı...11 kişi tedavi altında
MEB, 'Bursluluk Sınavı' sonuçlarını açıkladı!
Kadro alan taşeronda bir ilk! TİS'e madde eklendi...
Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim Elemanı Alım İlanı
Bayburt Üniversitesi lisansüstü öğrenci alım ilanı
İsmail Küçükkaya FOX TV'den kovuldu mu?
Engelli Kimlik Kartı nereden nasıl alınır?
Bakan açıkladı: Bir çok ilde, 100 yer altı barajı inşa edilecek
YKS tercihleri yarın başlıyor
Domates, patates ve soğan fiyatı ile yüz güldürüyor
Şanlıurfa’nın Ceylanpınar bölgesinde patlama!
SON DAKİKA | Düzce'den bir acı haber daha
EYT için Meclis'e teklif verildi!
İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesi'ne şiddetli hava saldırıları: 17 sivil öldü
Meral Akşener'den erken seçim iddiası!
Beyaz yaka ve emekliler göç ediyor
23 Temmuz 2019'dan önemli gündem başlıkları
Deprem profesöründen rahatlatan açıklama
Bahçeli'den vatandaşa yanıt
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Elemanı Alım İlanı
Kredi çekenler dikkat! İşte kredilerin faiz oranları
Kira stopajı ve KDV'de indirim talebi
Hiç yakışmadı sayın Ahmet Bey... Hiç!
ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi James Jeffrey Türkiye'ye geldi
MEB, sözleşmeli öğretmenlikte, Kanuna uyarlamayı unuttu mu?
İran'dan 'ABD ve yabancı ülke casuslarını gözaltına aldık' açıklaması
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın aslanlarına yoğun ilgi
Vekillerden sonra teşkilatla buluşacak
AK Parti’li vekilden partisine büyük tepki! Saygısızlık yapıldı...
Galatasaray'a Radamel Falcao transferinde büyük müjde!
112 gün sonra belde halkı yeniden sandık başına gitti!
İzmir Demokrasi Üniversitesi Öğretim Elemanı Alım İlanı
Müteahhidi boş arsada 'çay demleyerek' protesto ediyor
İşte S-400 filosunun arması! Türkiye için tasarlandı
AK Partili vekillere tatil yok
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Oktay'dan Önemli Açıklamalar
İngiltere'nin Avrupa Bakanı Alan Duncan istifa etti
Kaçak otomobile af geldi
Bakan Selçuk: 'Bir bu mu kaldı?' dediler
Bakan Pakdemirli açıkladı: Hayvanlara el koyduk
SGK'yı dolandıran 1'i memur, 2 şüpheli tutuklandı
Yaşı beklemek için istifa eden vefat ederse ne olur?
NATO'nun 67 yıllık değerli üyesi: Türkiye
İşte ünlü fenomenin kazandığı para!
Nevşehir Üniversitesi lisansüstü öğrenci alım ilanı
Korkunç cinayeti tişört aydınlatacak

Benzer Haberler